Przewrót kopernikański
Matematyka i przyrodoznawstwo wymagały „przewrotu w sposobie myślenia”, aby z fazy „kroczenia po omacku” wejść na „pewną drogę badania naukowego”, aby stać się tym, czym są – naukami ścisłymi o niepodważalnej wartości i głęboko założonych fundamentach. Skoro zatem metafizyka, tak jak nauki ścisłe, jest poznaniem rozumowym, to być może i w jej przypadku możliwy i potrzebny jest podobny przewrót, dzięki któremu metafizyka stanie się możliwa jako nauka? Należy przeprowadzić „eksperyment czystego rozumu”, to znaczy postawić pewną hipotezę. Jeżeli jej przyjęcie okaże się korzystne i owocne w rozwiązywaniu zagadnień metafizyki, to będziemy mogli wnosić, że eksperyment się powiódł.
Eksperyment ten, czyli próba dokonania przewrotu w metafizyce, mającego wprowadzić ją na „pewną drogę badania naukowego”, polega na całkowitym odwróceniem dotychczasowego sposobu myślenia filozofii. Do tej pory uważano bowiem zgodnie, że ludzkie poznanie ma dostosowywać się do przedmiotów. Przy takim jednak założeniu istnienie wiedzy a priori (ustalenia czegoś o przedmiotach, tzn. rozszerzenie ich poznania, zanim jeszcze są dane) jest albo niemożliwe, albo zupełnie niewytłumaczalne. Tymczasem ta wiedza istnieje, a zatem załozenie to musi być błędne. Wobec tego przyjmijmy dla próby, że to przedmioty muszą się dostosowywać do naszego poznania.
(A) Jeżeli zmysłowe oglądanie przedmiotów ma się stosować do ich własności, to nie wiadomo, jak można by o tych przedmiotach cokolwiek wiedzieć a priori. Jeżeli natomiast „przedmiot jako obiekt zmysłów stosuje się do własności naszej zdolności oglądania”, to znacznie łatwiej wyjaśnic ten fakt.
(B) Jeżeli odniesienie przedstawień do przedmiotu i określenie go przez nie za pomocą pojęć stosuje się do przedmiotu, to pojawia się ten sam problem: w jaki sposób można o tych przedmiotach wiedzieć cokolwiek a priori? Jeżeli natomiast przedmioty (lub doświadczenie, w którym jedynie je jako dane przedmioty poznajemy), stosują się do tych pojęć, to rozwiązanie wydaje się być znacznie łatwiejsze, ponieważ doświadczenie jest samo poznaniem domagającym się udziału intelektu, którego prawidło trzeba w sobie założyć, zanim jeszcze dane są jakiekolwiek przedmioty, a zatem a priori. Wyraża się ono w pojęciach a priori, do których wszystkie przedmioty doświadczenia muszą się koniecznie stosować i z nimi zgadzać.
Innymi słowy: jeżeli doświadczenie przedstawiałoby rzeczywistość niezależną od podmiotu poznającego, to harmonia między doświadczeniem a sądami i pojęciami, do których umysł sam z siebie dochodzi a priori, byłaby niemożliwa lub niewytłumaczalna. Jeżeli natomiast przyjmiemy, że w doświadczeniu mamy do czynienia jedynie konstrukcjami umysłu, to staje się zrozumiałe, że nie czekając na doświadczenie można dojść do poznania ogólnych zasad, według których dochodzi do wytworzenia przedmiotów doświadczenia przez umysł.
Teoria ta jest tak głęboką propozycją przemiany dotychczasowego sposobu myślenia, i nasuwa tyle skojarzeń z odkryciem Kopernika w dziedzinie astronomii, że zasługuje na miano „przewrotu kopernikańskiego”.
Posted on January 20th, 2008 by admin
Filed under: Epistemologia, Etyka, Filozofia współczesna, Poznanie, Uncategorized, Wiedza | No Comments »